Σε έναν από τους πιο φορτωμένους αυτοκινητόδρομους της Ευρώπης, η ταχύτητα δεν είναι πια σταθερή: αλγόριθμοι αναλύουν κυκλοφορία, καιρό και ατυχήματα και αλλάζουν το όριο ταχύτητας σε πραγματικό χρόνο

Για δεκαετίες, η οδήγηση στον αυτοκινητόδρομο βασιζόταν σε έναν απόλυτο κανόνα: ένα όριο ταχύτητας, ίδιο για όλους, σταθερό ανεξαρτήτως συνθηκών. Αυτό όμως αρχίζει να αλλάζει. Όχι θεωρητικά, αλλά ήδη στην πράξη.

Όσο τα αυτοκίνητα γίνονται πιο συνδεδεμένα και οι δρόμοι πιο «έξυπνοι», το σταθερό όριο ταχύτητας μοιάζει όλο και περισσότερο με λογική προηγούμενης δεκαετίας

Στην Καταλονία και συγκεκριμένα στον AP-7, έναν από τους πιο επιβαρυμένους αυτοκινητόδρομους της χώρας, το όριο ταχύτητας δεν θεωρείται πλέον σταθερό δεδομένο. Ρυθμίζεται συνεχώς, σε πραγματικό χρόνο, από σύστημα τεχνητής νοημοσύνης που αποφασίζει πόσο γρήγορα πρέπει να κινούνται οι οδηγοί ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούν κάθε στιγμή.

Η λειτουργία βασίζεται σε συνεχή συλλογή δεδομένων από αισθητήρες κυκλοφορίας, κάμερες, μετεωρολογικά συστήματα και πληροφορίες συμβάντων στον δρόμο.

Η AI αναλύει σε πραγματικό χρόνο την ένταση κυκλοφορίας, τις ταχύτητες ροής, πιθανές επιβραδύνσεις, ατυχήματα ή κακές καιρικές συνθήκες, και προσαρμόζει αμέσως το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο.

Στην πράξη, το όριο μπορεί να πέσει από τα 120 km/h -που είναι το μέγιστο στην Ισπανία- ακόμη και στα 60 km/h μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, εφόσον το σύστημα εντοπίσει αυξημένο κίνδυνο. Η αλλαγή εμφανίζεται απευθείας στις δυναμικές ηλεκτρονικές πινακίδες και δεν είναι προειδοποιητική: γίνεται άμεσα υποχρεωτική για όλους τους οδηγούς.

Μεταβλητά όρια ταχύτητας υπάρχουν ήδη σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, όμως μέχρι σήμερα ενεργοποιούνταν συνήθως ύστερα από ανθρώπινη παρέμβαση ή βάσει προκαθορισμένων σεναρίων. Εδώ αλλάζει το μοντέλο: η απόφαση λαμβάνεται αυτόματα, διαρκώς και με δυνατότητα πρόβλεψης πριν καν εμφανιστεί το πρόβλημα.

Παράλληλα, το νέο σύστημα συνοδεύεται από κάμερες νέας γενιάς που ανιχνεύουν χρήση κινητού τηλεφώνου κατά την οδήγηση, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο τον έλεγχο στον αυτοκινητόδρομο.

Για πολλούς, αυτό θυμίζει ένα ακόμη βήμα προς μια μορφή «ψηφιακής επιτήρησης» στους δρόμους. Για τις αρχές όμως, αποτελεί φυσική συνέχεια της σύγχρονης οδικής ασφάλειας.

Η επιλογή του συγκεκριμένου άξονα δεν έγινε τυχαία. Ύστερα από την κατάργηση διοδίων σε αρκετά τμήματα πριν από περίπου τέσσερα χρόνια, η κυκλοφορία αυξήθηκε δραματικά. Το αποτέλεσμα ήταν άμεσο: σε ορισμένα τμήματα τα ατυχήματα τριπλασιάστηκαν μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο, μετατρέποντας τον AP-7 σε έναν από τους πιο επικίνδυνους δρόμους της χώρας.

Σε ορισμένες ζώνες καταγράφηκε έως και το 61% των ατυχημάτων σε συγκεκριμένα μόνο σημεία, ενώ η κυκλοφορία βαρέων οχημάτων αυξήθηκε έως και 80%, καθώς η διαδρομή έγινε πλέον πολύ πιο ελκυστική για τις μεταφορικές εταιρείες.

Το αποτέλεσμα είναι ένα σύνθετο μείγμα: περισσότερα αυτοκίνητα, περισσότερα φορτηγά, μεγάλες διαφορές ταχύτητας και συνεχείς επιβραδύνσεις που δημιουργούν τις γνωστές «αλυσιδωτές» αντιδράσεις.

Οι αρχές είχαν ήδη δοκιμάσει συμβατικές λύσεις: μείωση του ορίου στα 100 km/h και σε ορισμένα σημεία ακόμη και στα 80 km/h.

Η δυναμική διαχείριση επιχειρεί κάτι διαφορετικό: να μειώνει την ταχύτητα πριν δημιουργηθεί συμφόρηση, ώστε να αποφεύγεται το φαινόμενο του «accordion effect», όπου κάθε φρενάρισμα πολλαπλασιάζει τον κίνδυνο σύγκρουσης.

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν λύνει φυσικά το βασικό πρόβλημα, δηλαδή την περιορισμένη χωρητικότητα του δρόμου, αλλά λειτουργεί ως έξυπνος αποσβεστήρας έντασης.

Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι το ίδιο σύστημα θα μπορούσε στο μέλλον να επιτρέψει και το αντίθετο: αύξηση του ορίου εκεί όπου οι συνθήκες το επιτρέπουν. Στην Καταλονία εξετάζεται ήδη σενάριο νόμιμης ανόδου έως και στα 150 km/h σε επιλεγμένα τμήματα, όταν η κυκλοφορία είναι ομαλή και ο κίνδυνος χαμηλός.

Το μοντέλο δεν είναι θεωρητικό. Στη Γερμανία, όπου εφαρμόζονται δυναμικά όρια σε αρκετούς αυτοκινητοδρόμους, τα σοβαρά ατυχήματα σε εξοπλισμένα τμήματα έχουν μειωθεί κατά 15% έως 20%.

Το πραγματικό ερώτημα πλέον δεν είναι αν τέτοια συστήματα θα επεκταθούν, αλλά πόσο γρήγορα θα περάσουν σε όλη την Ευρώπη. Διότι όσο τα αυτοκίνητα γίνονται πιο συνδεδεμένα και οι δρόμοι πιο «έξυπνοι», το σταθερό όριο ταχύτητας μοιάζει όλο και περισσότερο με λογική προηγούμενης δεκαετίας.

Η επόμενη εποχή δεν θα έχει απλώς κάμερες και ραντάρ. θα έχει δρόμους που θα αποφασίζουν μόνοι τους πώς πρέπει να οδηγείς.