Η νοτιοδυτική Γερμανία και ειδικότερα το ομοσπονδιακό κρατίδιο της Βάδης-Βυρτεμβέργης, για δεκαετίες σημείο αναφοράς της ευρωπαϊκής αυτοκινητοβιομηχανίας, περνά μια από τις πιο δύσκολες φάσεις της σύγχρονης ιστορίας της. 

Η περιοχή που φιλοξενεί τα κεντρικά των Mercedes-Benz και Porsche αποτέλεσε για χρόνια σύμβολο της γερμανικής βιομηχανικής υπεροχής. Σήμερα, ωστόσο, βρίσκεται αντιμέτωπη με επιβράδυνση της οικονομίας, αύξηση πτωχεύσεων και πιέσεις στην αγορά εργασίας, σε ένα περιβάλλον έντονου διεθνούς ανταγωνισμού και γεωοικονομικών αναταράξεων.

Η άλλοτε ατμομηχανή της γερμανικής αυτοκινητοβιομηχανίας, βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο μιας διαρθρωτικής καταιγίδας που δοκιμάζει τα όρια της αντοχής της

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Dostech, ενός μικρού προμηθευτή τεχνολογίας στεγανοποίησης. Το 2018, εν μέσω αυξημένου ενδιαφέροντος από την αυτοκινητοβιομηχανία, η εταιρεία επένδυσε δυναμικά σε έργο ηλεκτρικών μεταφορών. Η στρατηγική αυτή αρχικά απέδωσε, επιτρέποντας ταχεία ανάπτυξη και την απόκτηση ιδιόκτητων εγκαταστάσεων στο Mössingen, νότια της Στουτγάρδης. Όμως η εξάρτηση από τους μεγάλους κατασκευαστές αποδείχθηκε δίκοπο μαχαίρι.

«Η περιοχή δεν είναι πλέον τόσο σταθερή και οι επενδύσεις είναι δύσκολες», επισημαίνει ο Steffen Braun, συνιδρυτής και διευθυντής της εταιρείας. Η Dostech αναγκάστηκε να μειώσει προσωπικό, ενώ τα έσοδα από τον τομέα του αυτοκινήτου υποχώρησαν αισθητά.

Πρωταθλήτρια εξαγωγών υπό πίεση
Η Βάδη-Βυρτεμβέργη παραμένει η κορυφαία εξαγωγική περιφέρεια της Γερμανίας, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 15,5% των συνολικών εξαγωγών της χώρας. Η μεταποίηση συμβάλλει στο 38,1% της ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας της τοπικής οικονομίας, ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από τον εθνικό μέσο όρο (28,5%).

Ωστόσο, το 2024 η οικονομία του κρατιδίου συρρικνώθηκε κατά 0,4%, επίδοση χειρότερη από τη συνολική πτώση 0,2% της Γερμανίας. Παρά τη συγκρατημένη επιστροφή της χώρας σε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης το 2025, η περιφέρεια εκτιμάται ότι παρέμεινε σε αρνητικό έδαφος.

Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η εντεινόμενη πίεση από την Κίνα, τόσο σε επίπεδο ανταγωνισμού όσο και σε επίπεδο ζήτησης, καθώς και η άνιση μετάβαση στην ηλεκτροκίνηση. Το αυξημένο κόστος ενέργειας και πρώτων υλών, σε συνδυασμό με δασμούς των ΗΠΑ που επηρέασαν δυσανάλογα τις εξαγωγικές περιοχές με ισχυρό αποτύπωμα στην αυτοκινητοβιομηχανία, επιδείνωσαν περαιτέρω την εικόνα.

Αύξηση πτωχεύσεων και «σφίξιμο» στην αγορά εργασίας
Τα σημάδια πίεσης είναι πλέον μετρήσιμα. Το 2024 οι διαδικασίες αφερεγγυότητας στη Baden-Wuerttemberg ανήλθαν σε 2.445, αυξημένες κατά 30% σε σχέση με το προηγούμενο έτος και στο υψηλότερο επίπεδο από το 2010. Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για τρίτη συνεχόμενη χρονιά ανόδου.

Παράλληλα, ένα κύμα αναδιαρθρώσεων διατρέχει τη βιομηχανική «ραχοκοκαλιά» της περιοχής. Η κρίση στους μεγάλους κλάδους, με πρώτο το αυτοκίνητο, μεταδίδεται σταδιακά στους μικρότερους προμηθευτές, δημιουργώντας φαινόμενο «ντόμινο».

Η ανεργία, αν και χαμηλότερη από τον εθνικό μέσο όρο, αυξήθηκε στο 4,8% τον Ιανουάριο του 2026 από 3,9% τρία χρόνια νωρίτερα. Ο ρυθμός ανόδου παραμένει συγκρατημένος, κυρίως λόγω της πρακτικής της «διατήρησης προσωπικού», καθώς οι επιχειρήσεις φοβούνται μελλοντικές ελλείψεις εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού.

Ο Steffen Braun περιγράφει χαρακτηριστικά το δίλημμα: οι εργαζόμενοι που έχουν εκπαιδευτεί εσωτερικά θεωρούνται αναντικατάστατοι. Ωστόσο, η μετακίνησή τους σε νέους ρόλους συνεπάγεται χρονοβόρες διοικητικές διαδικασίες και γραφειοκρατία.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις, οι αγγελίες εργασίας στη Βάδη-Βυρτεμβέργη έχουν μειωθεί κατά 30% σε σύγκριση με το 2022, ενώ μέχρι το 2030 προγραμματίζεται περικοπή περίπου 14.000 θέσεων εργασίας στον κλάδο της αυτοκινητοβιομηχανίας.

Το συνδικάτο IG Metall, που εκπροσωπεί εργαζομένους σε εταιρείες όπως η Mercedes-Benz και η Volkswagen, επιδιώκει συμφωνίες για μείωση ωραρίων, προκειμένου να διατηρηθούν θέσεις εργασίας. Όπως επισημαίνουν εκπρόσωποί του, η πίεση αφορά πλέον όχι μόνο τους νέους και τους μαθητευόμενους, αλλά και υψηλά καταρτισμένα στελέχη.

Ανάπτυξη με… ασυμμετρίες
Παρά το βαρύ κλίμα στον παραδοσιακό βιομηχανικό πυρήνα, δεν κινούνται όλα καθοδικά. Το κρατίδιο παραμένει πρωτοπόρο σε έρευνα και ανάπτυξη, καλύπτοντας πάνω από το ένα τέταρτο των συνολικών δαπανών R&D της Γερμανίας. Οι σχετικές επενδύσεις αντιστοιχούν στο 5,7% του ΑΕΠ του, σχεδόν διπλάσιο ποσοστό από τον εθνικό μέσο όρο.

Τομείς όπως η αυτοματοποίηση, η ρομποτική, η ιατρική τεχνολογία και το λογισμικό εμφανίζουν ισχυρή δυναμική. Η εικόνα, ωστόσο, είναι «ασύμμετρη»: η βαθιά διαρθρωτική κρίση της αυτοκινητοβιομηχανίας και των εξαγωγικών βιομηχανιών συνυπάρχει με νησίδες έντονης καινοτομίας.

Το στοίχημα της επόμενης ημέρας
Η οικονομική επιβράδυνση δεν περιορίζεται σε βιομηχανικά κέντρα όπως η Στουτγάρδη ή το Sindelfingen. Αγγίζει μικρές πόλεις και χωριά, όπου η μείωση προσλήψεων ή οι απολύσεις σε έναν προμηθευτή αυτοκινήτων επηρεάζουν άμεσα τα δημοτικά έσοδα και τις τοπικές υπηρεσίες. Μειωμένα ωράρια σε δημοτικές εγκαταστάσεις ή αυξήσεις στα δίδακτρα νηπιαγωγείων γίνονται άμεσα αισθητές στην καθημερινότητα.

Οι περισσότεροι οικονομολόγοι συμφωνούν ότι η τεχνητή διατήρηση προβληματικών επιχειρήσεων μέσω επιδοτήσεων δεν αποτελεί βιώσιμη λύση. Αντίθετα, υποστηρίζουν ότι η ανανέωση της παραγωγικής βάσης πρέπει να προκύψει μέσα από επενδύσεις σε υποδομές, εκπαίδευση, ψηφιακά δίκτυα και έρευνα.

Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση του καγκελάριου Friedrich Merz ενέκρινε πέρυσι ταμείο ύψους 500 δισ. ευρώ για επενδύσεις σε υποδομές, ενώ τροποποιήθηκαν και οι δημοσιονομικοί κανόνες των κρατιδίων. Από τα 100 δισ. ευρώ που κατευθύνονται στις περιφέρειες, η Βάδη-Βυρτεμβέργη αναμένεται να λάβει περίπου 13 δισ., εκ των οποίων 8,7 δισ. θα διοχετευθούν σε δήμους.

Παρά ταύτα, αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι τα ποσά αυτά δεν επαρκούν για να καλύψουν τα ελλείμματα υποδομών που έχουν συσσωρευτεί τις τελευταίες δύο δεκαετίες.

Η Βάδη-Βυρτεμβέργη βρίσκεται σήμερα στην πρώτη γραμμή μιας ευρύτερης διαρθρωτικής μετάβασης που επηρεάζει ολόκληρη τη γερμανική βιομηχανία. Από το αν θα καταφέρει να επαναπροσδιορίσει το αναπτυξιακό της μοντέλο, ισορροπώντας ανάμεσα στην παραδοσιακή μηχανολογική υπεροχή και τη νέα ψηφιακή και πράσινη εποχή, θα κριθεί όχι μόνο η τύχη της ίδιας, αλλά και η ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού αυτοκινητικού οικοσυστήματος συνολικά.

Πηγή: Reuters