Μια σύγκρουση σε διασταύρωση, δύο οδηγοί που επιμένουν ότι πέρασαν με πράσινο και κανένας αυτόπτης μάρτυρας. Σε μια τέτοια περίπτωση, λίγα δευτερόλεπτα βίντεο από μια κάμερα αυτοκινήτου, μια dashcam, θα μπορούσαν να λύσουν τον γρίφο. Ή μήπως όχι;

Οι κάμερες καταγραφής πορείας, γνωστές ως dashcam, γίνονται ολοένα πιο δημοφιλείς και στην Ελλάδα. Μικρές, σχετικά οικονομικές και εύκολες στην εγκατάσταση, υπόσχονται να καταγράψουν όσα συμβαίνουν μπροστά από το αυτοκίνητο και να προσφέρουν στον οδηγό ένα επιπλέον αποδεικτικό στοιχείο σε περίπτωση ατυχήματος.

Η dashcam καταγράφει τα γεγονότα, αλλά δεν αποφασίζει τι δέχεται η Δικαιοσύνη

Υπάρχει όμως μια σημαντική λεπτομέρεια: Το γεγονός ότι μια κάμερα κατέγραψε ένα τροχαίο δεν σημαίνει αυτομάτως ότι το βίντεο μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο δικαστήριο.

Αφορμή για να επανέλθει το ζήτημα αποτελεί υπόθεση τροχαίου που έχει φτάσει στην ελληνική Δικαιοσύνη, χωρίς ακόμη να έχει ολοκληρωθεί η δικαστική διαδικασία. Χωρίς να υπεισέλθουμε στις λεπτομέρειες της συγκεκριμένης υπόθεσης, αξίζει να εξετάσουμε τι προβλέπει το ισχύον νομικό πλαίσιο.

Επιτρέπονται τελικά οι dashcam στην Ελλάδα; Η αγορά και η εγκατάσταση μιας dashcam δεν απαγορεύονται γενικά στην Ελλάδα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο οδηγός αποκτά αυτομάτως το δικαίωμα να καταγράφει και να αποθηκεύει ανεξέλεγκτα όσα συμβαίνουν στον δημόσιο χώρο.

Το ζήτημα εμπίπτει στο πεδίο της νομοθεσίας για την προστασία των προσωπικών δεδομένων και συγκεκριμένα στον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (ΓΚΠΔ) και στον Ν. 4624/2019. Όταν μια κάμερα καταγράφει αναγνωρίσιμα πρόσωπα, πινακίδες κυκλοφορίας που μπορούν να συνδεθούν με συγκεκριμένα άτομα ή άλλα στοιχεία ταυτοποίησης, ενδέχεται να πραγματοποιείται επεξεργασία προσωπικών δεδομένων.

Επομένως, καθοριστική σημασία έχουν ο σκοπός της καταγραφής, ο τρόπος λειτουργίας της συσκευής, η διάρκεια αποθήκευσης και, κυρίως, η χρήση του υλικού. Άλλο είναι να διατηρεί ο οδηγός ένα σύντομο απόσπασμα προκειμένου να υποστηρίξει τα δικαιώματά του ύστερα από τροχαίο και άλλο να δημοσιεύει στο διαδίκτυο βίντεο με αναγνωρίσιμα πρόσωπα και πινακίδες. Η δεύτερη περίπτωση μπορεί να δημιουργήσει πρόσθετα ζητήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων, ακόμη κι όταν το βίντεο καταγράφει πραγματική τροχαία παράβαση.

Μπορεί το βίντεο να γίνει δεκτό στο δικαστήριο; Εδώ βρίσκεται και το ουσιαστικότερο ερώτημα. Μια dashcam μπορεί να καταγράψει την παραβίαση ενός σηματοδότη, μια επικίνδυνη αλλαγή λωρίδας, την είσοδο οχήματος στο αντίθετο ρεύμα ή τις συνθήκες μιας σύγκρουσης. Το υλικό αυτό μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμο για τη διερεύνηση του περιστατικού. Η αποδεικτική αξιοποίησή του, ωστόσο, δεν είναι ούτε δεδομένη ούτε αυτομάτως αποκλεισμένη.

Η κρίση εξαρτάται από τις περιστάσεις της υπόθεσης, τον τρόπο με τον οποίο αποκτήθηκε το βίντεο και τους κανόνες που διέπουν τη συγκεκριμένη δικαστική διαδικασία.

Στην ποινική δικαιοσύνη, το άρθρο 177 παρ. 2 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας θέτει περιορισμούς στην αξιοποίηση αποδεικτικών μέσων που έχουν αποκτηθεί με αξιόποινες πράξεις ή μέσω αυτών, με την επιφύλαξη των προβλεπόμενων εξαιρέσεων. Αντίστοιχα, η νομολογία εξετάζει ζητήματα που αφορούν τη νομιμότητα της καταγραφής και την προστασία των δικαιωμάτων των εμπλεκομένων.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η απόφαση 254/2021 του Αρείου Πάγου, η οποία, αν και δεν αφορά κάμερα αυτοκινήτου, αναδεικνύει τη σημασία της στάθμισης μεταξύ προστασίας προσωπικών δεδομένων και απονομής δικαιοσύνης.

Στη συγκεκριμένη υπόθεση, ο Άρειος Πάγος έκρινε νόμιμη την αξιοποίηση βιντεοληπτικού υλικού από κάμερες κλειστού κυκλώματος σε ιδιωτικό χώρο στάθμευσης. Καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισε το γεγονός ότι η καταγραφή δεν αφορούσε τον πυρήνα της ιδιωτικής ζωής του κατηγορουμένου, ενώ το βίντεο αποτελούσε το μοναδικό αποδεικτικό μέσο για την ταυτοποίηση του δράστη.

Η απόφαση δεν καθιερώνει γενικό δικαίωμα χρήσης βίντεο από dashcams στα δικαστήρια. Καταδεικνύει, ωστόσο, ότι η αποδεικτική αξιοποίηση τέτοιου υλικού δεν αποκλείεται αυτομάτως λόγω της προστασίας των προσωπικών δεδομένων, αλλά απαιτεί αξιολόγηση των συγκεκριμένων περιστάσεων.

Με άλλα λόγια, η νομιμότητα της καταγραφής και η δυνατότητα αξιοποίησής της ως αποδεικτικού στοιχείου είναι δύο διαφορετικά ζητήματα.

Τι πρέπει να προσέξει ο οδηγός; Αν μια dashcam καταγράψει τροχαίο ατύχημα, το πρώτο που χρειάζεται να κάνει ο οδηγός είναι να διατηρήσει το πρωτότυπο αρχείο χωρίς καμία επεξεργασία. Χρήσιμη είναι επίσης η δημιουργία αντιγράφου ασφαλείας, ώστε να μην υπάρχει κίνδυνος απώλειας του υλικού, καθώς και η καταγραφή της ημερομηνίας, της ώρας και του σημείου όπου συνέβη το περιστατικό.

Αντίθετα, η ανάρτηση του βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν αποτελεί ενδεδειγμένη κίνηση. Η δημόσια έκθεση τρίτων προσώπων μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα ανεξάρτητα από το ποιος ευθύνεται για το ατύχημα.

Εφόσον το υλικό πρόκειται να χρησιμοποιηθεί σε δικαστική διαμάχη, η συμβουλή δικηγόρου είναι απαραίτητη για να αξιολογηθούν τόσο η νομιμότητα της καταγραφής όσο και οι δυνατότητες αποδεικτικής αξιοποίησής της.

Οι dashcam μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμο εργαλείο για τον οδηγό, ιδιαίτερα σε περιστατικά όπου οι μαρτυρίες είναι αντικρουόμενες και οι συνθήκες του ατυχήματος αμφισβητούνται. Δεν αποτελούν όμως νομική ασπίδα που επιτρέπει την ανεξέλεγκτη καταγραφή του δημόσιου χώρου. Ούτε η ύπαρξη ενός βίντεο εγγυάται ότι το δικαστήριο θα το λάβει υπόψη.

Και αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη λεπτομέρεια που χρειάζεται να γνωρίζει όποιος σκέφτεται να τοποθετήσει κάμερα στο αυτοκίνητό του.