Το όνομά του δεν απέκτησε ποτέ τη δημοσιότητα ενός Akio Toyoda. Κι όμως, αν αναζητήσει κάποιος τον άνθρωπο που συνέβαλλε όσο λίγοι στη διαμόρφωση της σύγχρονης Toyota, ο Hiroshi Okuda βρίσκεται αναπόφευκτα πολύ ψηλά στη λίστα.

Ο πρώην πρόεδρος και πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της Toyota πέθανε σε ηλικία 93 ετών. Και μαζί του φεύγει μια από τις σημαντικότερες προσωπικότητες στην ιστορία της ιαπωνικής αυτοκινητοβιομηχανίας. Όταν ανέλαβε την προεδρία της Toyota το 1995, η εταιρεία περνούσε μια δύσκολη περίοδο. Το ισχυρό γεν πίεζε τις εξαγωγές, το μερίδιό της στην εγχώρια αγορά υποχωρούσε και η ίδια η Toyota είχε αρχίσει να δείχνει υπερβολικά προσεκτική για έναν κατασκευαστή με παγκόσμιες φιλοδοξίες.

Ο Hiroshi Okuda συνήθιζε να λέει ότι μια εταιρεία πρέπει να αλλάζει όταν τα πράγματα πηγαίνουν καλά και όχι όταν έχουν ήδη αρχίσει να πηγαίνουν άσχημα

Ο Okuda ήθελε ακριβώς το αντίθετο. Ήταν ο πρώτος άνθρωπος εκτός της ιδρυτικής οικογένειας Toyoda που αναλάμβανε την κορυφαία θέση στην εταιρεία έπειτα από σχεδόν τρεις δεκαετίες. Και δεν άργησε να δείξει ότι δεν είχε σκοπό να λειτουργήσει ως ένας ακόμη θεματοφύλακας της παράδοσης. «Πριν γίνω πρόεδρος, η εταιρεία θεωρούνταν πολύ συντηρητική, οπότε προσπάθησα να μας κάνω πιο επιθετικούς», είχε πει χαρακτηριστικά στα τέλη της δεκαετίας του '90.

Μαύρη ζώνη στο τζούντο, ευθύς και συχνά αιχμηρός στις δημόσιες τοποθετήσεις του, ο Okuda δεν ταίριαζε ιδιαίτερα στο στερεότυπο του χαμηλών τόνων Ιάπωνα επιχειρηματία. Και η ίδια αποφασιστικότητα χαρακτήρισε τη θητεία του στην Toyota.

Το μεγάλο στοίχημα που λεγόταν Prius Ο Hiroshi Okuda φυσικά δεν εφηύρε την υβριδική τεχνολογία της Toyota. Έκανε όμως κάτι εξίσου σημαντικό: πίστεψε σε αυτήν όταν ακόμη κανείς δεν μπορούσε να γνωρίζει αν υπήρχε πραγματικά αγορά για ένα υβριδικό αυτοκίνητο. 

Λίγο ύστερα από την ανάληψη της προεδρίας το 1995, πίεσε ώστε το λανσάρισμα του Prius να έρθει έναν ολόκληρο χρόνο νωρίτερα από τον αρχικό σχεδιασμό. Αντί για τα τέλη του 1998, απαίτησε το αυτοκίνητο να είναι έτοιμο τον Δεκέμβριο του 1997.

Για τους μηχανικούς που εργάζονταν πάνω στο πρότζεκτ, το χρονοδιάγραμμα έμοιαζε σχεδόν παράλογο. Το Prius όμως ήταν έτοιμο εγκαίρως και η Toyota απέκτησε ένα τεράστιο τεχνολογικό και επικοινωνιακό πλεονέκτημα: έφερε πρώτη στη μαζική παραγωγή το υβριδικό αυτοκίνητο. Σχεδόν τρεις δεκαετίες αργότερα, είναι δύσκολο να υπερεκτιμήσει κάποιος τη σημασία εκείνης της απόφασης.

Η υβριδική τεχνολογία έγινε συνώνυμη με την Toyota, εξαπλώθηκε σχεδόν σε ολόκληρη την γκάμα της και εξελίχθηκε σε έναν από τους βασικούς πυλώνες της εμπορικής επιτυχίας της. Ταυτόχρονα, η υβριδική τεχνολογία πέρασε από την ιδιαιτερότητα του 1997 στο mainstream της παγκόσμιας αυτοκινητοβιομηχανίας.

Και πριν από το Prius, είχε έρθει το RAV4 Υπήρχε όμως και ένα δεύτερο αυτοκίνητο που έδειχνε προς τα πού πήγαινε η αγορά. Το Toyota RAV4, που εμφανίστηκε το 1994, έμοιαζε τότε σχεδόν παράξενο: Μικρότερο και πιο «ασφάλτινο» από τα παραδοσιακά 4x4, χωρίς όμως να είναι ένα συμβατικό οικογενειακό αυτοκίνητο. Σήμερα ξέρουμε πολύ καλά πώς ονομάζεται αυτή η συνταγή: SUV.

Το RAV4 εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα μοντέλα της Toyota και αποτέλεσε έναν από τους προπομπούς της τεράστιας έκρηξης των SUV που θα ακολουθούσε. Ο Okuda ήταν από εκείνους που αντιλήφθηκαν νωρίς ότι τέτοια αυτοκίνητα δεν αποτελούσαν μια περαστική μόδα αλλά μπορούσαν να αλλάξουν ολόκληρη την αγορά. Και την άλλαξαν.

Η Toyota βγαίνει στον κόσμο Η κληρονομιά του Hiroshi Okuda δεν περιορίζεται όμως στο Prius και στο RAV4. Υπό την ηγεσία του, η Toyota επιτάχυνε δραστικά τη διεθνοποίησή της. Το 1996 τέθηκε σε εφαρμογή η στρατηγική «Vision 2005», με στόχο τη μείωση του κόστους εξέλιξης και, κυρίως, της εξάρτησης από τις εξαγωγές από την Ιαπωνία.

Η λογική ήταν απλή: Τα αυτοκίνητα έπρεπε να κατασκευάζονται όλο και περισσότερο στις αγορές όπου πωλούνταν. Η Toyota ενίσχυσε την παραγωγική παρουσία της εκτός Ιαπωνίας, δημιουργώντας και επεκτείνοντας εργοστάσια στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη. Μέσα στην επόμενη δεκαετία οι πωλήσεις της εκτός Ιαπωνίας υπερδιπλασιάστηκαν και οι συνολικές παγκόσμιες πωλήσεις αυξήθηκαν κατά 67%.

Ο Okuda παρέδωσε την προεδρία της Toyota στον Fujio Cho το 1999, παραμένοντας όμως πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου μέχρι το 2006. Λίγο αργότερα, η Toyota θα έφτανε στην κορυφή της παγκόσμιας αυτοκινητοβιομηχανίας, ξεπερνώντας σε όγκο την General Motors.

Ο άνθρωπος που δεν φοβόταν να τα βάλει ούτε με την Toyota Ο Okuda δεν ήταν απλώς ένας επιτυχημένος μάνατζερ. Είχε αποκτήσει τη φήμη του ανθρώπου που ήταν διατεθειμένος να αμφισβητήσει ακόμη και τις πιο βαθιά ριζωμένες ισορροπίες μέσα στην ίδια την εταιρεία.

Υπήρξε επικριτικός απέναντι στον νεποτισμό και δεν δίστασε να υποστηρίξει δημόσια ότι ακόμη και ένα μέλος της οικογένειας Toyoda έπρεπε να αποδείξει την αξία του προτού θεωρηθεί αυτονόητος διάδοχος στην κορυφή. Παράλληλα, η επιρροή του ξεπέρασε τα όρια της αυτοκινητοβιομηχανίας. Το 2002 ανέλαβε την ηγεσία του Keidanren, της ισχυρότερης επιχειρηματικής ομοσπονδίας της Ιαπωνίας, αποκτώντας σημαντικό ρόλο και στην ευρύτερη οικονομική πολιτική της χώρας.

Η Toyota που βλέπουμε σήμερα φέρει ακόμη τη σφραγίδα του Θα ήταν υπερβολή να αποδοθεί η επιτυχία ενός κολοσσού όπως η Toyota σε έναν και μόνο άνθρωπο. Η αυτοκινητοβιομηχανία είναι ομαδικό άθλημα και η ιαπωνική εταιρεία ίσως περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη έχει χτίσει την κουλτούρα της πάνω σε αυτήν ακριβώς την αρχή. Όμως οι αποφάσεις που πήρε και υποστήριξε ο Hiroshi Okuda πριν από 30 χρόνια μοιάζουν σήμερα σχεδόν προφητικές.

Υβριδικά, SUV και παγκόσμια παραγωγή Τρεις από τους βασικούς πυλώνες πάνω στους οποίους εξακολουθεί να στηρίζεται η Toyota είχαν ήδη μπει στη θέση τους κατά την εποχή Okuda.

Το Prius απέδειξε ότι η εξηλεκτρισμένη κίνηση μπορούσε να περάσει στη μαζική αγορά. Το RAV4 βρέθηκε στην πρώτη γραμμή μιας κατηγορίας που έμελλε να κυριαρχήσει στον πλανήτη. Και η επιθετική διεθνοποίηση μετέτρεψε την Toyota από έναν πανίσχυρο Ιάπωνα κατασκευαστή σε μια πραγματικά παγκόσμια αυτοκινητοβιομηχανία.

Ο Hiroshi Okuda συνήθιζε να λέει ότι μια εταιρεία πρέπει να αλλάζει όταν τα πράγματα πηγαίνουν καλά και όχι όταν έχουν ήδη αρχίσει να πηγαίνουν άσχημα. Η σημερινή Toyota είναι ίσως η καλύτερη απόδειξη ότι ο ίδιος φρόντισε να εφαρμόσει αυτήν την αρχή.