Γιατί οδηγούμε στα δεξιά; Η ιστορία πίσω από έναν «αυτονόητο» κανόνα
Σήμερα, η οδήγηση στη δεξιά πλευρά του δρόμου μοιάζει απόλυτα φυσική. Στην πραγματικότητα, όμως, η πρακτική αυτή δεν ήταν η πρώτη που επικράτησε στην ιστορία των μετακινήσεων.
Για αιώνες οι άνθρωποι κινούνταν κυρίως από τα αριστερά, πριν μια σειρά από ιστορικές, στρατιωτικές και τεχνολογικές εξελίξεις οδηγήσουν τελικά στην καθιέρωση της δεξιάς πλευράς ως παγκόσμιου κανόνα.
Σήμερα περίπου τα δύο τρίτα του παγκόσμιου πληθυσμού οδηγούν στα δεξιά, ενώ το σύστημα αυτό εφαρμόζεται σε περίπου 75% του παγκόσμιου οδικού δικτύου.
Πάνω από το 70% του πληθυσμού της Γης που αφορά σε 165 χώρες, οδηγεί στα δεξιά
Στην εποχή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, όταν δημιουργήθηκε ένα από τα πιο εκτεταμένα οδικά δίκτυα της αρχαιότητας, η κίνηση γινόταν συνήθως από τα αριστερά.
Ο λόγος ήταν πρακτικός. Οι περισσότεροι άνθρωποι ήταν -και παραμένουν- δεξιόχειρες. Ένας ιππέας που κινούνταν στην αριστερή πλευρά του δρόμου μπορούσε να κρατά το δεξί του χέρι ελεύθερο για να χαιρετήσει έναν περαστικό ή, αν χρειαζόταν, να τραβήξει γρήγορα το σπαθί του για να αμυνθεί.
Εδώ αξίζει να αναφέρουμε ότι το 1300 ο Πάπας Βονιφάτιος Η΄ καθόρισε κανόνες κυκλοφορίας στη Ρώμη, επιβάλλοντας στην κοσμοσυρροή των προσκυνητών να κινούνται στην αριστερή πλευρά.
Η συνήθεια αυτή παρέμεινε για αιώνες στην Ευρώπη. Η πρώτη μεγάλη αλλαγή ήρθε με την Γαλλική Επανάσταση και αργότερα με την άνοδο του Ναπολέοντα Βοναπάρτη. Στη Γαλλία καθιερώθηκε η κυκλοφορία στα δεξιά, κάτι που ο Ναπολέων επέβαλε σταδιακά σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης καθώς επεκτεινόταν η αυτοκρατορία του στις αρχές του 19ου αιώνα.
Σύμφωνα με μια δημοφιλή -αν και όχι πλήρως τεκμηριωμένη- εκδοχή, ο αριστερόχειρας Γάλλος αυτοκράτορας εξαπέλυε συχνά στις μάχες επιθέσεις από τη δεξιά πλευρά του αντιπάλου, τακτική που διέφευγε από τις καθιερωμένες στρατιωτικές πρακτικές, κίνηση που του έδινε πλεονέκτημα αιφνιδιασμού.
Αντίθετα, το Ηνωμένο Βασίλειο -που δεν κατακτήθηκε ποτέ από τον Ναπολέοντα- διατήρησε την κυκλοφορία στα αριστερά, πρακτική που πέρασε και σε πολλές χώρες της Κοινοπολιτείας.
Η καθολική εξάπλωση της δεξιάς πλευράς οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ήδη από τον 18ο αιώνα, στην Pennsylvania εμφανίστηκαν τα μεγάλα εμπορικά κάρα, Conestoga. Αυτά τα ογκώδη οχήματα μεταφοράς φορτίου δεν διέθεταν κάθισμα οδηγού.
Ο αμαξάς καθόταν πάνω στο αριστερό άλογο του τελευταίου ζεύγους, ώστε να χειρίζεται το μαστίγιο με το δεξί χέρι. Για να βλέπει καλύτερα τον δρόμο και τα επερχόμενα οχήματα, ήταν πιο πρακτικό να κινείται στη δεξιά πλευρά. Έτσι η πρακτική αυτή έγινε σταδιακά κανόνας.
Η οριστική επικράτηση της δεξιάς πλευράς ήρθε με την εξάπλωση του αυτοκινήτου στις αρχές του 20ού αιώνα. Το εμβληματικό Model T της Ford, που λανσαρίστηκε το 1908 και έγινε το πρώτο αυτοκίνητο μαζικής παραγωγής, είχε τιμόνι στα αριστερά.
Αυτό επέτρεπε στον οδηγό να βλέπει καλύτερα το αντίθετο ρεύμα όταν κινούνταν στη δεξιά πλευρά του δρόμου. Το παράδειγμα αυτό ακολούθησαν σχεδόν όλες οι αυτοκινητοβιομηχανίες και έτσι η οδήγηση στα δεξιά καθιερώθηκε στα περισσότερα εθνικά νομικά συστήματα.
Παρότι σήμερα η δεξιά κυκλοφορία είναι ο κανόνας, αρκετές χώρες άλλαξαν πλευρά μέσα στον 20ό αιώνα. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η Σουηδία το 1967 και η Ισλανδία το 1968. Και οι δύο για να ευθυγραμμιστούν με τους Ευρωπαίους γείτονές τους. Μάλιστα στη σκανδιναβική χώρα συντελέστηκε η μεγαλύτερη «αλλαγή πλευράς» στην Ιστορία. Στις 3 Σεπτεμβρίου 1967 η Σουηδία άλλαξε πλευρά κυκλοφορίας σε μια ημέρα που έμεινε γνωστή ως Dagen H (Högertrafik). Περισσότερα από 300.000 σήματα και πινακίδες αντικαταστάθηκαν μέσα σε ένα βράδυ!
Στην Ιταλία εξελισσόταν τον 20ό αιώνα μια περίεργη κατάσταση -αχ! αυτοί οι Ιταλοί... Μέχρι τη δεκαετία του 1920, ορισμένες πόλεις οδηγούσαν αριστερά (π.χ. Milano), άλλες δεξιά. Το 1924 το καθεστώς του Μπενίτο Μουσολίνι αποφάσισε την ενοποίηση της κυκλοφορίας στα δεξιά σε όλη τη χώρα.
Το Milano ήταν απ ό τις τελευταίες μεγάλες πόλεις που εγκατέλειψαν την αριστερή κυκλοφορία, το 1926. Και μέχρι τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο άλλες εταιρίες κατασκεύαζαν αυτοκίνητα με το τιμόνι αριστερά κι άλλες με δεξιά. Με τα αριστεροτίμονα να γενικεύονται μεταπολεμικά, σύμφωνα με το διεθνές πρότυπο.
Πιο πρόσφατα, η Σαμόα έκανε το αντίστροφο: το 2009 πέρασε στην οδήγηση στα αριστερά (!), για να διευκολύνει την εισαγωγή μεταχειρισμένων αυτοκινήτων από την Αυστραλία, τη Νέα Ζηλανδία και την Ιαπωνία.
Πόσες χώρες οδηγούν αριστερά; Περίπου 65 στον κόσμο έχουν κυκλοφορία στα αριστερά, μεταξύ των οποίων το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιαπωνία, η Αυστραλία και η Ινδία. Αλλά πάνω από το 70% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σε χώρες με δεξιά κυκλοφορία.



