Η παγκόσμια βιομηχανία των οδικών μεταφορών βρίσκεται αντιμέτωπη με μία κρίση που όχι μόνο δεν υποχωρεί, αλλά αποκτά πλέον μόνιμα χαρακτηριστικά. 

Σύμφωνα με τη νέα έκθεση της IRU (International Road Transport Union), σχεδόν 3 εκατομμύρια θέσεις επαγγελματιών οδηγών φορτηγών παραμένουν ακάλυπτες στις 18 αγορές που εξετάστηκαν, αποκαλύπτοντας ένα πρόβλημα που απειλεί άμεσα την εφοδιαστική αλυσίδα και την οικονομική δραστηριότητα.

Η έλλειψη οδηγών φορτηγών έχει πλέον εξελιχθεί από πρόβλημα στελέχωσης σε κρίσιμο ζήτημα για ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα

Η Ευρώπη συγκαταλέγεται στις περιοχές που πλήττονται περισσότερο. Περισσότερες από 502.000 θέσεις οδηγών φορτηγών παραμένουν κενές, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 13% του συνολικού εργατικού δυναμικού του κλάδου. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι η εικόνα έχει επιδεινωθεί σε σχέση με την προηγούμενη αντίστοιχη έρευνα του 2021, επιβεβαιώνοντας πως δεν πρόκειται για μια προσωρινή δυσκολία που συνδέεται αποκλειστικά με την οικονομική συγκυρία.

Η κρίση δεν έχει την ίδια αιτία σε όλες τις χώρες Η IRU επισημαίνει ότι πίσω από την έλλειψη οδηγών κρύβονται διαφορετικές αιτίες ανά περιοχή. Στην Ευρώπη αλλά και στην Αυστραλία, το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η γήρανση του ανθρώπινου δυναμικού, καθώς ολοένα περισσότεροι επαγγελματίες αποχωρούν λόγω συνταξιοδότησης χωρίς να αντικαθίστανται από νεότερους.

Σε αγορές όπως το Μεξικό και η Βραζιλία, το βασικό εμπόδιο είναι η δυσκολία πρόσβασης στην επαγγελματική εκπαίδευση και στην απόκτηση των απαραίτητων αδειών, ενώ στην Κίνα και το Ουζμπεκιστάν η αύξηση της ζήτησης για μεταφορές εξελίσσεται ταχύτερα από την προσφορά διαθέσιμων οδηγών.

Η έλλειψη οδηγών αναμενόμενα πλήττει και τη χώρα μας. Στην Ελλάδα, οι μεταφορικές επιχειρήσεις προειδοποιούν ότι η εύρεση επαγγελματιών οδηγών εξελίσσεται σε μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις του κλάδου, με άμεσες επιπτώσεις στο κόστος μεταφοράς, στους χρόνους παράδοσης και συνολικά στην εφοδιαστική αλυσίδα.

Οι επιπτώσεις είναι ήδη εμφανείς. Περίπου δύο στις τρεις ευρωπαϊκές μεταφορικές επιχειρήσεις δηλώνουν ότι αναγκάστηκαν να απορρίψουν συμβόλαια επειδή δεν διέθεταν αρκετούς οδηγούς. Δεν αποτελεί λοιπόν έκπληξη ότι το 65% των εταιρειών χαρακτηρίζει πλέον την εύρεση προσωπικού ως το σημαντικότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει ο κλάδος.

Η έκθεση δείχνει ότι οι μικρότερες εταιρείες βρίσκονται σε σαφώς δυσμενέστερη θέση απέναντι στην κρίση. Οι επιχειρήσεις με λιγότερους από 50 εργαζόμενους εμφανίζουν αισθητά υψηλότερα ποσοστά κενών θέσεων σε σχέση με τους μεγάλους ομίλους, καθώς διαθέτουν περιορισμένες δυνατότητες για διεθνείς προσλήψεις, εκπαίδευση προσωπικού ή προγράμματα διατήρησης εργαζομένων.

Το πρόβλημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη διάσταση αν ληφθεί υπόψη ότι οι πολύ μικρές επιχειρήσεις αποτελούν σχεδόν το σύνολο του ευρωπαϊκού κλάδου των οδικών μεταφορών, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 98% των επιχειρήσεων και σχεδόν τις 8 στις 10 θέσεις εργασίας.

Παράλληλα, οι γυναίκες εξακολουθούν να αποτελούν μόλις το 4% των επαγγελματιών οδηγών στην Ευρώπη, γεγονός που αναδεικνύει ένα σημαντικό αλλά μέχρι σήμερα αναξιοποίητο δυναμικό. Την ίδια στιγμή, οι προβλέψεις δείχνουν ότι έως το 2030 περισσότεροι από 660.000 οδηγοί θα αποχωρήσουν λόγω συνταξιοδότησης, διευρύνοντας ακόμη περισσότερο το ήδη μεγάλο κενό.

Για πολλά χρόνια η αύξηση των αποδοχών θεωρούνταν η βασική λύση για την προσέλκυση νέων οδηγών. Ωστόσο, σύμφωνα με την IRU, η στρατηγική αυτή δεν αποδίδει πλέον τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Οι επιχειρήσεις κάνουν λόγο για «μισθολογικό ταβάνι», όπου ακόμη και οι καλύτερες αμοιβές δεν αρκούν για να προσελκύσουν ή να διατηρήσουν προσωπικό.

Οι υποψήφιοι δίνουν πλέον μεγαλύτερη βαρύτητα στις πραγματικές συνθήκες εργασίας: στην ποιότητα ζωής μέσα στην καμπίνα, στην ασφάλεια των χώρων στάθμευσης, στον χρόνο που μπορούν να περνούν με τις οικογένειές τους, στην προβλεψιμότητα των δρομολογίων και συνολικά στην ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής.

Η IRU υπογραμμίζει ότι οι πιο αποτελεσματικές λύσεις προκύπτουν όταν κράτος, μεταφορικές επιχειρήσεις και επαγγελματικοί φορείς συνεργάζονται στενά. Ως παραδείγματα αναφέρονται πρωτοβουλίες που εφαρμόστηκαν στη Φινλανδία, στην Ολλανδία και στην Τουρκία, όπου αναπτύχθηκαν πιο οργανωμένα μοντέλα εκπαίδευσης και προσέλκυσης νέων επαγγελματιών.

Η εικόνα δείχνει ότι η έλλειψη οδηγών φορτηγών έχει πλέον εξελιχθεί από πρόβλημα στελέχωσης σε κρίσιμο ζήτημα για ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα. Με τις συνταξιοδοτήσεις να αυξάνονται, τις νέες εισροές να παραμένουν περιορισμένες και τις απαιτήσεις του επαγγέλματος να αλλάζουν, η επόμενη δεκαετία αναμένεται να καθορίσει σε μεγάλο βαθμό τη βιωσιμότητα των οδικών μεταφορών στην Ευρώπη και διεθνώς.