Νομίζεις ότι κερδίζεις χρόνο οδηγώντας πιο γρήγορα; Η μεγαλύτερη μελέτη που έγινε ποτέ δίνει την απάντηση για το αν η υψηλότερη ταχύτητα μεταφράζεται σε αντίστοιχο χρονικό κέρδος.

Οι περισσότεροι οδηγοί το έχουν κάνει έστω μία φορά. Επιταχύνουν για να προσπεράσουν ένα πιο αργό αυτοκίνητο, θεωρώντας ότι έτσι θα φτάσουν νωρίτερα στον προορισμό τους. Κι όμως, λίγα χιλιόμετρα αργότερα, το ίδιο αυτοκίνητο εμφανίζεται ξανά δίπλα τους σε ένα φανάρι ή σε κάποιο σημείο συμφόρησης.

Οι περισσότεροι οδηγοί υπερεκτιμούν συστηματικά το χρονικό όφελος που τους προσφέρει η υψηλότερη ταχύτητα

Η εικόνα αυτή δεν είναι τυχαία. Αντίθετα, επιβεβαιώνεται πλέον και από επιστημονικά δεδομένα. Μία από τις μεγαλύτερες έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί ποτέ πάνω στις καθημερινές μετακινήσεις δείχνει ότι το πραγματικό όφελος από την υπέρβαση των ορίων ταχύτητας είναι, στις περισσότερες περιπτώσεις, πολύ μικρότερο από όσο πιστεύουν οι οδηγοί.

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications Sustainability, ανέλυσε σχεδόν 120 εκατομμύρια πραγματικές διαδρομές στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το βασικό συμπέρασμα ήταν εντυπωσιακό: ένας οδηγός που τηρεί σταθερά το όριο ταχύτητας θα χρειαστεί, κατά μέσο όρο, μόλις 54 δευτερόλεπτα περισσότερα κάθε ημέρα για τις μετακινήσεις του. Σε εβδομαδιαία βάση, αυτό μεταφράζεται σε λίγο περισσότερο από έξι λεπτά συνολικά. Παράλληλα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι περίπου 43,2% των διαδρομών περιλάμβαναν τουλάχιστον μία υπέρβαση του επιτρεπόμενου ορίου ταχύτητας.

Φυσικά, τα αποτελέσματα αυτά δεν σημαίνουν ότι η υψηλότερη ταχύτητα δεν μειώνει ποτέ τον χρόνο ενός ταξιδιού. Αποτελούν μέσον όρο που προκύπτει από εκατομμύρια καθημερινές μετακινήσεις και δεν μπορούν να εφαρμοστούν αυτούσια σε κάθε οδηγό ή σε κάθε χώρα. Ωστόσο, αναδεικνύουν κάτι ιδιαίτερα σημαντικό: στην πραγματική κυκλοφορία, το όφελος από λίγα επιπλέον χιλιόμετρα την ώρα είναι συχνά πολύ μικρότερο από αυτό που φανταζόμαστε.

Οι ψυχολόγοι έχουν δώσει όνομα σε αυτό το φαινόμενο: time-saving bias, δηλαδή η «ψευδαίσθηση εξοικονόμησης χρόνου». Ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει την τάση να πιστεύει ότι κάθε αύξηση της ταχύτητας αποφέρει αντίστοιχα μεγάλο κέρδος σε χρόνο. Στην πραγματικότητα όμως, η σχέση αυτή δεν είναι γραμμική.

Για παράδειγμα, η αύξηση της ταχύτητας από 30 στα 50 km/h μειώνει αισθητά τον χρόνο που απαιτείται για να καλυφθεί μια συγκεκριμένη απόσταση. Αντίθετα, η αύξηση από 110 στα 130 χλμ./ώρα, παρότι επίσης είναι 20 km/h παραπάνω, προσφέρει αισθητά μικρότερο χρονικό όφελος.

Με άλλα λόγια, όσο αυξάνεται ήδη η ταχύτητα, τόσο μικρότερο γίνεται το επιπλέον κέρδος από κάθε επιπλέον χιλιόμετρο ανά ώρα.

Γιατί στην πράξη χάνεται το θεωρητικό πλεονέκτημα; Στην καθημερινή οδήγηση παρεμβάλλονται δεκάδες παράγοντες που «εξαφανίζουν» το θεωρητικό κέρδος χρόνου.

Φανάρια, μποτιλιαρίσματα, χαμηλότερα όρια ταχύτητας, έργα, κυκλικοί κόμβοι και αυξημένη κυκλοφορία αναγκάζουν τελικά όλους τους οδηγούς να κινούνται με παρόμοιο ρυθμό. Γι' αυτό και δεν είναι ασυνήθιστο να προσπερνά κάποιος συνεχώς στον αυτοκινητόδρομο και λίγη ώρα αργότερα να συναντά ξανά τα ίδια αυτοκίνητα σε έναν σταθμό εξυπηρέτησης ή σε κάποιο σημείο συμφόρησης.

Ακόμη και η συνήθεια αρκετών οδηγών να ρυθμίζουν το cruise control στα 133 ή 135 km/h αντί για τα νόμιμα 130 km/h δημιουργεί την αίσθηση σημαντικού χρονικού οφέλους. Στην πράξη όμως, ελάχιστοι έχουν υπολογίσει πόσο χρόνο εξοικονομούν πραγματικά στο σύνολο της διαδρομής.

Η μελέτη δεν λέει ότι η μεγαλύτερη ταχύτητα δεν μειώνει τον χρόνο. Οι ίδιοι οι ερευνητές ξεκαθαρίζουν ότι τα συμπεράσματα δεν πρέπει να παρερμηνευθούν. Η Φυσική παραμένει αμετάβλητη: για την ίδια απόσταση, η υψηλότερη ταχύτητα οδηγεί αναπόφευκτα σε μικρότερο χρόνο διαδρομής. Σε μεγάλα ταξίδια στον αυτοκινητόδρομο, όπου η κίνηση είναι ομαλή και η ταχύτητα παραμένει σταθερή, το όφελος μπορεί πράγματι να φτάσει αρκετά λεπτά ή ακόμη και δεκάδες λεπτά.

Η έρευνα εξετάζει όμως αυτό που συμβαίνει στην πραγματική ζωή και όχι σε ιδανικές συνθήκες. Και εκεί διαπιστώνεται ότι οι περισσότεροι οδηγοί υπερεκτιμούν συστηματικά το χρονικό όφελος που τους προσφέρει η ταχύτερη οδήγηση. Με άλλα λόγια, το γνωστικό αυτό σφάλμα δεν μας κάνει να πιστεύουμε ότι η ταχύτητα δεν εξοικονομεί χρόνο. Μας κάνει να πιστεύουμε ότι εξοικονομεί πολύ περισσότερο απ' όσο πραγματικά συμβαίνει.

Η συγκεκριμένη μελέτη υπενθυμίζει ότι η πραγματική οδήγηση επηρεάζεται πολύ περισσότερο από τις συνθήκες της κυκλοφορίας παρά από λίγα επιπλέον χιλιόμετρα την ώρα. Για τους κατασκευαστές αυτοκινήτων, αλλά και για τους οργανισμούς οδικής ασφάλειας, τα ευρήματα ενισχύουν τη διαρκή προσπάθεια αλλαγής της οδηγικής συμπεριφοράς, αναδεικνύοντας ότι η τήρηση των ορίων ταχύτητας δεν συνεπάγεται απαραίτητα σημαντική απώλεια χρόνου, ενώ συμβάλλει καθοριστικά στη μείωση του κινδύνου ατυχημάτων. Ένα μήνυμα που αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία, καθώς οι σύγχρονες τεχνολογίες υποβοήθησης και τα ευφυή συστήματα ταχύτητας γίνονται σταδιακά στάνταρ στον στόλο των νέων αυτοκινήτων.