Η εκλογή της νέας Mercedes-Benz CLA ως Αυτοκινήτου της Χρονιάς έρχεται να προστεθεί σε μια μακρά λίστα «νικητών» και να ξανανοίξει μια παλιά συζήτηση: Τι αξία έχουν τελικά τα βραβεία COTY και για ποιον;

Κάθε χρόνο, τέτοια εποχή, η αυτοκινητική βιομηχανία παίζει το ίδιο έργο. Δελτία Τύπου, πανηγυρικές δηλώσεις, στελέχη με χαμόγελα μέχρι τα αυτιά και ένα τρόπαιο που υποτίθεται ότι απονέμεται στο «καλύτερο αυτοκίνητο της χρονιάς». World Car of The Year, Ευρωπαϊκό Car of The Year, εθνικά COTY, COTY κοινού, COTY συντακτών, COTY αναγνωστών, COTY Άνω, Κάτω, Πέρα και Δώθε Παναγιάς. Πολλά ακρωνύμια, ελάχιστη ουσία -κι ακόμη λιγότερη χρησιμότητα για τον καταναλωτή.

Ο βραβείο Car of The Year λειτουργεί περισσότερο ως εργαλείο μάρκετινγκ παρά ως ουσιαστικός οδηγός για τον καταναλωτή

Διότι, αν απογυμνώσει κάποιος τον θεσμό από το περιτύλιγμα, μένει ένα απλό -και μάλλον άβολο- ερώτημα: Μπορεί όντως να υπάρχει «Αυτοκίνητο της Χρονιάς»; Και αν ναι, για ποιον;

Ας πάρουμε γι’ αρχή το διεθνές WCOTY: Ένας παγκόσμιος συμβιβασμός. Στο World Car of the Year συμμετέχουν εκλέκτορες από δεκάδες χώρες, με εντελώς διαφορετικές αγορές, υποδομές, φορολογικά καθεστώτα και αντιλήψεις γύρω από την αυτοκίνηση. Άλλος ψηφίζει με βάση την ηλεκτροκίνηση, άλλος με τα υπερμεγέθη highway, άλλος με το value for money, άλλος με γνώμονα το στάτους, άλλος απλώς με ό,τι κυκλοφορεί στη χώρα του.

Το αποτέλεσμα; Ένα βραβείο-συμβιβασμός, που προσπαθεί να χωρέσει τις ΗΠΑ, την Ευρώπη, την Ασία κι αγορές όπου κάποια από τα υποψήφια μοντέλα είτε δεν πωλούνται είτε είναι πρακτικά άσχετα. Εδώ δεν εκλέγεται το «καλύτερο» αυτοκίνητο, αλλά εκείνο που ενοχλεί τους λιγότερους.

Το ευρωπαϊκό COTY από την άλλη έχει πιο ομοιογενή και συνεκτική βάση, αλλά κι ελευθερία χωρίς κανόνες. Θεωρητικά, το ευρωπαϊκό Car of the Year θεωρείται ο πιο «σοβαρός» θεσμός. Έχει ιστορία, διαφάνεια στις ψήφους και ένα σώμα επαγγελματιών δημοσιογράφων. Στην πράξη όμως, δεν υπάρχει καμία επίσημη βαθμολογική φόρμα, καμία σταθερή μεθοδολογία, κανένα κοινό πλαίσιο αξιολόγησης.

Ο καθένας ψηφίζει με ό,τι κριτήρια θέλει: Τεχνολογία, σχεδίαση, πολιτική γραμμή, οδηγικό συναίσθημα ή απλώς προσωπική συμπάθεια. Το μόνο που είναι πραγματικά κοινό, είναι η ανθρώπινη φύση: Ελαφρύς (ή βαρύτερος) εθνικός πατριωτισμός, σιωπηλά ταμπού (premium και low cost σπάνια κερδίζουν) και η γνωστή δυναμική των «μεγάλων ονομάτων». Αλλά και κάποιες φορές μια άσκηση ισορροπίας με το βλέμμα στραμμένο στην εγχώρια αγορά του κάθε εκλέκτορα.

Ακόμη και οι παρουσιάσεις των κατασκευαστών πριν από την ψηφοφορία παίζουν ρόλο. Όχι τόσο το προϊόν όσο ποιος θα μπει στην αίθουσα. Ο CEO ή ένας μηχανικός με PowerPoint.

Στην Ελλάδα, το «εθνικό» COTY γίνεται άσκηση δημοσίων σχέσεων, με το πρόβλημα να μεγεθύνεται. Μικρή αγορά, εκτεταμένο και μετρίως πληρωμένο δημοσιογραφικό οικοσύστημα και εισαγωγείς που -άμεσα ή έμμεσα- έχουν ισχυρό ρόλο στη διαμόρφωση κλίματος. Το αποτέλεσμα είναι ένα σώμα εκλεκτόρων που συχνά έχει προσωπικές, επαγγελματικές και… διαφημιστικές, εξαρτήσεις. Οπότε και ψηφίζει «ασφαλείς» επιλογές, φροντίζοντας ταυτόχρονα να μη δυσαρεστήσει τους μεγάλους διαφημιζόμενους.

Και σαν να μην έφτανε αυτό, υπάρχει και δεύτερο COTY, «του κοινού». Ένα είδος αυτοκινητικής Eurovision, όπου νικά όχι το καλύτερο αυτοκίνητο, αλλά το πιο αναγνωρίσιμο, το πιο φθηνό ή αυτό που έπαιξε περισσότερο σε banner και social media.

Τελικά το COTY στον κόσμο, στη Ευρώπη στην Ελλάδα είναι ένα βραβείο χωρίς πραγματικό αντίκτυπο; Σε αντίθεση με ένα Νόμπελ ή ένα Γκονκούρ, το COTY δεν εγγυάται εμπορική επιτυχία. Η Ιστορία είναι γεμάτη από «Αυτοκίνητα της Χρονιάς» που απέτυχαν παταγωδώς, αλλά και από τεράστια best-seller που δεν κέρδισαν ποτέ αυτό ή άλλο ανάλογο βραβείο. Για θυμηθείτε τι καρπούς έδρεψαν με τον τίτλο στο χέρι το Austin 1800, το Ford Scorpio, η Citroën XM, το Opel Insignia ή η Jaguar I-Pace; Και τι κατάφεραν μοντέλα χωρίς τίτλο COTY, όπως η BMW 3 Series, το σύγχρονο MINI, το Dacia Sandero ή το Tesla Model 3;

Αν το καλοεξετάσεις, το βραβείο COTY λειτούργησε (και λειτουργεί), δίνοντας ώθηση σε καλοσχεδιασμένα μοντέλα και αναδεικνύοντας το προφίλ των νέων εμπορικών σημάτων. Ωστόσο, δεν μπορεί να κάνει τίποτα για ένα αυτοκίνητο που δεν έχει «γκελ».

Τι κάνει λοιπόν στην πραγματικότητα το βραβείο; Δίνει επικοινωνιακή ώθηση σε ήδη καλοστημένα μοντέλα, προσφέρει αναγνωρισιμότητα σε νέους παίκτες, αλλά σε καμία περίπτωση δεν σώζει κανένα μέτριο αυτοκίνητο.

Με αυτά και με αυτά, προφανώς η άποψή μου δεν είναι ότι το COTY είναι σκάνδαλο. Ούτε ότι είναι στημένο. Ούτε άχρηστο. Είναι όμως υπερτιμημένο. Ένας θεσμός που ξεκίνησε με αγαθές προθέσεις και μεγαλεπήβολους στόχους, αλλά σήμερα λειτουργεί περισσότερο ως εργαλείο μάρκετινγκ παρά ως ουσιαστικός οδηγός για τον καταναλωτή. 

Το πραγματικό «Αυτοκίνητο της Χρονιάς» παραμένει προσωπική υπόθεση. Εξαρτάται από το ποιος είσαι, πού ζεις, τι μπορείς να πληρώσεις και τι ζητάς από τέσσερις τροχούς. Όλα τα άλλα είναι τρόπαια στο ράφι. Πολύ κακό για το τίποτα!